Ładowarki - rodzaje maszyn budowlanych

Rodzaje ładowarek budowlanych

Podstawowy podział wynika z rodzaju podwozia i budowy wysięgnika. Poniższe wartości są orientacyjne i zależą od producenta oraz konfiguracji maszyny.

• Ładowarki kołowe kompaktowe – masa ok. 3–8 t, łyżka ok. 0,5–1,5 m³. Prace komunalne, ogrodnicze, małe place budowy, gospodarstwa.
• Ładowarki kołowe średnie – masa ok. 10–20 t, łyżka ok. 2–4 m³. Załadunek kruszyw, betoniarnie, place składowe, roboty ziemne.
• Duże ładowarki kołowe – masa powyżej 20 t, łyżka ok. 4–7 m³ (w górnictwie znacznie więcej). Kopalnie kruszyw, załadunek wozideł, składowiska.
• Ładowarki gąsienicowe – masa ok. 10–40 t, łyżka ok. 1–4 m³. Grunty grząskie, rozbiórki, kamieniołomy, prace na stokach.
• Ładowarki teleskopowe – udźwig ok. 2,5–6 t, wysokość podnoszenia ok. 6–18 m. Budownictwo kubaturowe, rolnictwo, magazyny.
• Ładowarki kompaktowe typu skid steer (kołowe i gąsienicowe) – nominalny udźwig roboczy ok. 0,5–1,5 t. Ciasne przestrzenie, praca z wieloma osprzętami.
• Koparko-ładowarki – masa ok. 7–10 t, łyżka przednia ok. 1 m³ plus tylne ramię koparkowe. Sieci uzbrojenia terenu, drobne wykopy, prace gminne.

Kołowe czy gąsienicowe?

Ładowarki kołowe pracują najlepiej na równym, utwardzonym podłożu. Są szybkie, mogą się przemieszczać po drodze i łatwo zmieniają miejsce pracy, dlatego są tak uniwersalne. Ładowarki gąsienicowe mają większą przyczepność i mniejszy nacisk jednostkowy, więc sprawdzają się w błocie, na rozkopanym gruncie i w kamieniołomach. Ich ograniczeniem jest transport – na każdą zmianę placu potrzebny jest niskopodwoziowy zestaw – oraz wyższe koszty eksploatacji podwozia.

Ładowarki czołowe, obrotowe i z łyżką wychylną

W ładowarce czołowej osprzęt pracuje w jednej płaszczyźnie – wzdłuż osi maszyny, łyżka porusza się w górę i w dół. To zdecydowana większość spotykanych maszyn. Ładowarka obrotowa ma nadwozie obracające się względem podwozia, więc może rozładować materiał z boku bez manewrowania całą maszyną. Łyżka wychylna na bok przydaje się przy załadunku wzdłuż ściany lub w wąskich halach.

Przegub, teleskop i skid steer

Większość nowoczesnych ładowarek kołowych to ładowarki przegubowe – rama jest podzielona na część przednią i tylną, połączone sworzniami. Skręcanie odbywa się przez łamanie ramy siłownikami, co daje mały promień skrętu przy dużej masie. Ładowarka teleskopowa zamiast klasycznych ramion ma wysuwany wysięgnik, który zwiększa zasięg i wysokość podnoszenia. Skid steer skręca przez różnicę prędkości kół jednej i drugiej strony – jest zwrotny, ale mocno zużywa opony i napęd.

Najważniejszy parametr: obciążenie wywracające

Przy doborze ładowarki kluczowe jest obciążenie wywracające (tipping load) – masa ładunku w łyżce, przy której tylne koła odrywają się od podłoża. Nominalny udźwig roboczy przyjmuje się zwykle jako około połowę obciążenia wywracającego przy pełnym skręcie maszyny. Dla przykładu: kompaktowy Liebherr L504 Compact ma łyżkę 0,7 m³ i obciążenie wywracające ok. 3000 kg, L508 – 1 m³ i ok. 3900 kg, a Volvo L30G przy łyżce 1 m³ – ok. 5500 kg. Pojemność łyżki trzeba dobierać do gęstości materiału: ta sama maszyna przy piasku i przy mokrym kamieniu potrzebuje innej łyżki.

Osprzęt ładowarek

Szybkozłącze pozwala w kilka minut zmienić osprzęt i wykorzystać jedną maszynę do różnych zadań. Najczęściej spotykane:

• łyżki – standardowe, do materiałów lekkich (wysokowydajne), skalne z zębami, wysokiego wysypu, krokodylowe,
• widły paletowe i chwytaki do drewna, bel lub złomu,
• pługi i zamiatarki – utrzymanie dróg i placów,
• świdry (ślimaki) do otworów i frezy do nawierzchni – głównie w ładowarkach kompaktowych.

Przy cięższym osprzęcie trzeba pamiętać, że jego masa zmniejsza dopuszczalny ładunek, a osprzęt wymagający dodatkowego obwodu hydraulicznego musi mieć dobrany przepływ i ciśnienie.

Zakup używanej ładowarki – co sprawdzić

1. Przegub i sworznie – luzy na przegubie ramy, na sworzniach ramion i łyżki. Duże luzy to wymiana tulei, a często napawanie i obróbka gniazd.
2. Rama i ramiona – pęknięcia i ślady spawania, szczególnie przy mocowaniach siłowników.
3. Skrzynia biegów – płynność zmiany biegów, szarpanie, poślizg pod obciążeniem (wjazd w pryzmę), temperatura oleju po dłuższej pracy, kody błędów sterownika.
4. Mosty – wycieki z piast i zwolnic, hałas przy skręcie, skuteczność hamulców, ślady opiłków w oleju.
5. Hydraulika – czas podnoszenia pełnej łyżki, samoczynne opadanie ramion i łyżki (nieszczelność siłowników lub rozdzielacza), stan węży.
6. Silnik – rozruch na zimno, dymienie, odma (przedmuchy do skrzyni korbowej), ciśnienie oleju, nieszczelności.
7. Dokumentacja – liczba motogodzin, historia serwisowa, a najlepiej odczyt diagnostyczny z pamięci błędów.

Regeneracja czy wymiana?

Przy skrzyniach, mostach, pompach i silnikach spalinowych regeneracja jest zwykle opłacalna, gdy korpusy są nieuszkodzone, a zużyciu uległy elementy wymienne. Wymiana na używany lub nowy podzespół ma sens, gdy liczy się czas przestoju lub zniszczenia są rozległe. Decyzję najlepiej podjąć po demontażu i pomiarach.